Kastamonu �l�eleri: Ta�k�pr� 5

28/12/2005 � Kategori: Inceleme

Ta�k�pr� ' n�n Geleneksel K�yafetlerinden Birka��...

G�z sa�lar�n iki gat (yar yar yar aman)
Bir gat�n� bana sat (ninna ninna ninna vay)
G�z seni al�r ga�ar�m (yar yar yar aman)
Bir gece de bizde yat (ninna ninna ninna vay)

Hop ninnay� ninnay�
Gel oynay� oynay�

G�z sa��n sallan�yor (yar yar yar aman)
Ard�nca ba�lan�yor (ninna ninna ninna vay)
�u gelen kimin yari (yar yar yar aman)
Keyfimce sallan�yor (ninna ninna ninna vay)

Hop ninnay� ninnay�
Gel oynay� oynay�

G�z sa��n� �reyim (yar yar yar aman)
Seni nerde g�reyim (ninna ninna ninna vay)
Ba�l��n paras�ynan (yar yar yar aman)
Yedi tarla s�reyim (ninna ninna ninna vay)

Irmak kenar�ndan gel�r ge�ersin
Sa�uru sa�uru t�t�n i�ersin
Ne beni al�rs�n ne de ge�ersin

Yand�m anam yand�m yandan bakana
Gan�m gurban olsun cigaram� yakana

Irmak kenar�ndan geldim de ge�dim
Boyunu boyuma �l�t�m de ge�dim
G�zel seni g�zel diye se�dim de ge�dim

Yand�m anam yand�m k�nal� da�lar
�keli koynunda bir gelin a�lar

Irmak kenar�nda testin mi vard�
Beni �ld�rmeye kastin mi vard�
Yar benden habersiz dostun mu vard�

Yand�m Allah yand�m yand�rma beni
Yalan s�yleypte kand�rma beni

�U BOYVAD'ID YOLUNCE DE

DERE KENARINDA YILDIZ I�ILAR

�u Boyvad'�n yolunce de
Suyu sald�m pirince
Bir incecik ter d�kd�m de
Yar yan�na var�nca

Bah�elerde tomurcag da
Ne yumu�aks�n yumu�ak
Beni deli ediyor da
Ag entereli u�ag

Gaya gunduzu musun da
�afak y�ld�z� m�s�n
E�il bir yol �peyim de
Padi�ah g�z� m�s�n

Gidene bak gidene de
Boyu benzer fidene
Mevlam sab�rlar versin de
Gizli sevda �ekene

Dere kenar�nda y�ld�z ��lar
Y�re�ime d��t� ac� gur�unlar
Hi� halimden bilmiyo zal�m gom�ular

Yand�m can�m yand�m yand�m �ileli da�lar
�keli b��r�nde bir gelin a�lar

Dere kenar�nda pahla b��r�mce
Hamamdan geliyo gelin g�r�mce
D�nyalar hep benim oldu yari g�r�nce

Yand�m can�m yand�m yand�m �ileli da�lar
�keli b��r�nde bir gelin a�lar

SABAH OLUR G�NE�
DO�AR BACADAN

MUALL�M

Sabah olur g�ne� do�ar bacadan
��len olur �ocuk gelir hocadan
�lahi �ocuk sensin beni gocadan

Anam beni niye verdin �ocu�a
Oynar oynar da� doldurur goynuma

Sabah olur �aru�unu giyemez
��len olur yeme�ini yiyemez
Ak�am olur gel gezelim diyemez

Anam beni niye verdin �ocu�a
Oynar oynar da� doldurur goynuma

Ben giderken ekinleri g��d�
A��ld� m� yaylalar�n s��d�
Emmimgilde delikanl� yok muydu

Anam beni niye verdin �ocu�a
Oynar oynar da� doldurur goynuma

Muallim olacaks�� muallim
Sarar�p solacaks�� a y�rim
Ben m�fd�ye dan��d�m muallim
Sen benim alacaks�� a y�rim

Gel muallim ellere ellere
Basduramam yellere muallim
On be�imde y�r sevdim muallim
Sevdirmedim ellere ellere

Gel muallim yan�ma yan�ma
Gan�m gaynar gan��a gan��a
Muallim hasday�m�� muallim
�orbas� tasday�m�� a y�rim
A�d�m bakd�m yorgan� muallim
Az�cuk hasday�m�� a y�rim

Gel muallim ellere ellere
Basduramam yellere muallim
Pen�irenin alt�na muallim
Boya �alay�m boya a y�rim

Yoldan ge�en y�rime muallim
Sar�lsam doya doya a y�rim
Gel muallim ellere ellere
Basduramam yellere muallim

K�M��

Ta�k�pr�'de bir k�y. K�y�n, k�m�� (manda) heveslisi tek ailesi. Ailenin tek o�lu. Ko�um mandalar� var ki fil gibi. �iftte �ubukta sanki trakt�r. Bak�m�, ko�umu zor. Erkek i�i.

K�m�� Ali'nin s�z� kesilmi�, d��n haz�rl�klar� devam etmektedir. G�nler ge�er ve d��n yap�l�r. K�y camisinde k�l�nan yats� namaz� sonras�nda elde fener ve ��ralarla s�sl� alay, il�hilerle damad� evinin kap�s�ndan iterken, yumurtaya ve yumruklara hedef, Ali olmu�tur. Ama bunlar her damad�n al�n yaz�s�d�r.

Sabah�n alaca karanl��nda minareden sel� sesiyle uyanan k�yl�ler, olay� duyduklar�nda y�llarca �z�nt�s�n� unutmayacaklard�r. Mandalara �ok ba�l� olan damat, gece ah�rda duydu�u g�r�lt�ler �zerine iner. �plerden bo�anan mandalar�n vuru�malar�n� ay�rmak isterken boynuzlar aras�na s�k��m��, belki de boynuz, karn�na saplan�vermi�ti. Talihsiz gelin, olay� �u dizelerle anlatmaya �al��m��t�r:

Bu g�n�n ad� Pazar'd�r Pazar.
A�may�n �ar�af� yaralar azar.
G�yo beyin urbas� dellalda ne gezer.
Konman ku�lar konman mezar ta��na,
Daha da neler gelir garip ba��ma.

Bu g�n�n ad� Sal�'d�r Sal�,
G�yo beyin ad� Zali'dir Zali.
Konman ku�lar konman
Anadan babadan y�rim yok benim.

Bu g�n�n ad� �ar�amba'd�r �ar�amba,
Cenazemi koyun kanl� �ar�afa,
Konman ku�lar konman mezar ta��ma,
Daha neler gelir garip ba��ma.

Bu g�n�n ad� Cuma'd�r Cuma,
K�z hamama var�nca anan� yuma
Benden vasiyet olsun k�m��ye varma
Konman ku�lar konman dal�m yok benim,
Anadan babadan y�rim yok benim.

Kaynak Ki�i: Ad� soyad�: Bahriye Y�lmaz. Do�um yeri ve tarihi: Kayadibi K�y�, (1927).
Mesle�i: Ev han�m�. Tahsili: Okuma-yazmas� yok. Derleyen: Ahmet Bekdemir.

O�UL

Bu a��t� Ta�k�pr�'n�n Kayadibi K�y�'nde bulunan Bahriye adl� bir kad�n �len o�lu i�in yakm��t�r

K�yden ��kd�m anam sa�l�k sel�met
Garapu�ar'�� ba��na geldim goptu g�yamet
Benim bi yavrum anas�na emanet

Aman Allah ne diyin de neyleyin
D�l� g�n�m� ben kiminen eyleyin

Ne yap�y�n yazum b�yle yaz�lm��
Mezerim de Gayadibi'ne gaz�lm��
Var�� bak�� bacalar� t�ter mi
�ki yavrun benim yerimi dutar m�

Aman Allah ne diyin de neyleyin
D�l� g�n�m� ben kiminen eyleyin

Diyviri� bubama durmas�n gelsin
Gelsin de beni gara toprak da bulsun
Evimizi� gap�lar� burmalu
Aman Allah dayan�p da durmalu
Da�k�pr�'ye �ifte teller vurmalu

Aman Allah ne diyin de neyleyin
D�l� g�n�m� ben kiminen eyleyin

BAYRAMLAR

Bayramlarda, �zellikle k�yler eski gelenek ve �detleri h�l� korumaktad�rlar. �l�e merkezin de ise bu �detler az da olsa �nemini yitirmi�tir. Bize bir fikir vermesi bak�m�ndan, Ta�k�pr�'n�n Bey K�y�'nden derlenen bayram �detlerini a�a��ya ald�k. Ta�k�pr� k�ylerinin genelinde, k��k farkl�l�klarla birlikte bu t�r �detler g�r�l�r.

Ramazan Bayram�:

Bayramdan bi g�n evel, arife g�n� k�y�� b�t�n �ocuglar� mezerli�e giderle. Hepsini� elinde naylon torba yede b��a vadu. Mezerli�e giden �ocukla bi k�me olup oturula. Kadunla, evelden hurunda bi�id�kleri avu� i�i gadar g��c�k olan ekmekleri get�r�rle �ocuklara da��dula. Bu g��c�k ekmeklere k�l�k din�. �ocukla mezerli�e giderken k�l��e gidelim diye birbirl�ne ba��rula. K�l��e gitme zaman� �yle namaz�ndan s�nadu. K�yde, her evden bi ki�i mezerli�e gider. Hepsi de ekmek g�t�mez. Herkez gend�ne g�re �eker, �z�m, l�pl�b�, c��z, helve, alma, evinde ne var�sa g�t�r�p �ocuglara da��du.

Ayn� g�n ikind� namaz�ndan s�na, k�y�� adamlar� da mezerli�e giderle. Herkez gend� mezerini� bozuk yerl�ni d�zeld�., mezerleri� �sd�ne toprak atarla. Ondan s�na hocaynan adamla du�a okuyup evl�ne giderle. Gadunla da; evde gora ate� goyarla, ate� �sd�nde koku yak�p her odan�� bacas�nda t�td�r�le. ��am olunca her evde ya�lu ekmek yap�lup yin�. O ��am �l�le evlere gel� dirle.

Arife g�n�� am� her evde y�mek Bi�ir�l�. (pilav, �orba, lahana ve yaprak sarmas�, incir, �z�m, fasulye, s�tla�, ke�kek, vb.) bunla bi kenere gonu.

Zabahlay�n, �ocuklanan b�y�kle en g�zel elbisel�ni giyerle. Bayram namaz�na gidil�. Namazdan ��kan erkekle yan yana s�ra olula. Herkez s�ra oldukdan s�na, en ��de ya�lulardan bayramla�m�ya ba�lanu. Burda k�s olanla bar��durulu.

Namazdan ��kan adamla gend� evl�ne gel�le. �oluk �ocuyunan, h�s�m akrabas�ynan bayramla�ula. K�y�n adamlar� bir k�me; kadunlar� bir k�me olup gom�u k�ye giderle. Gom�u k�yl�l�nen bayramla�ula. Evelden haz�rlanan yimekle beraberce yin�. Bayram�� ikinci g�n� �teki k�ydekile bu k�ye gelip ayn� hizmetde a��rlanula.

Kurban Bayram�:

Bu bayramdaki �detle de Ramazan Bayram�ynan ayn�du. Yalu�uz; birinci bayram g�n� tekbirinen gurban kesil�. Gurban�� gan� al�na s�r�l�. Gurban etini� d�rtde biri evi� olu; geriye galan� da yedi par��ya ayr�l�p fak�rlara da��dulu.

DAMAK TADI

Mehmet YA��N

Kastamonu'nun etli ekmekten sonra gelen bir ba�ka simgesi de Biran (B�ryan, P�ryan) Kebab� idi. Baz� y�relerde kuyu ve kaz�k kebab� da deniyordu. Prof. Dr. Abdulkerim Abdulkadiro�lu'nun bir makalesinde okudu�uma g�re, bu kebab�n en iyi yap�ld�� yer de, 'sarm�sa��n ba�kenti' Ta�k�pr� kasabas�yd�. Bu yemek asl�nda yasak yemekler listemin en ba� k��esinde yer al�yordu. ��nk� a�z�na yeni ot de�mi� kuzudan yap�l�yordu. Kolesterol� y�ksek olanlar�n kuzu etine hasret �ld�kleri bilinen bir ger�ekti. Kastamonu-Ta�k�pr� aras�ndaki 45 kilometrelik yolu kat ederken akl�ma hep bu 'k�t�' d��nceler geliyordu.

Ta�k�pr�'de, vitrininde nar gibi kuzular�n sergilendi�i ilk kebap��ya girdim. Bir porsiyon istedim. Ya��yla kemi�i ile �n�me 300 graml�k kebap geldi. �atal b��ak yard�m�yla, istemeye istemeye ya�lar� ay�klay�nca ne yedi�imi anlamad�m. �aresiz ikinci porsiyonu istedim. Garson tad�na varabilmem i�in kebab�n elle yenmesi gerekti�i konusunda beni uyard�. Ben de �yle yapt�m. Sonra i�in s�rr�n� sordum. Usta beni alt kattaki kuyunun ba��na g�t�r�p anlatt�. Bir defa kuzu kekik otlamal�yd�. Sonra yak�lan odunun sak�zl� �am olmas� gerekiyordu. Bu arada kuyunun a�z�n�n iyice s�vanmas� laz�md�. Tabii ustan�n etlemeyi, sulamay� iyi yapmas� �artt�.

PAD��AHLARIN HELVASI

Her zamanki gibi Biran'�n da tad� dama��mda kalm��t�. Sohbet s�ras�nda etin yan�na neden sarm�sakl� bir �eyler vermediklerini sordum. Usta adetten olmad��n� s�yledi. Ben de ona, �stanbul'da K��eba��'nda yedi�im 'sarm�sak �i�'i anlatt�m. Kabuklar�yla �i�e dizilen sarm�saklar, ate�te pi�irilip servis ediliyordu. Muhte�em bir lezzet olu�uyordu. Sarm�sak diyar�nda bu konuda daha yarat�c� olunabilece�ini, et-sarm�sak ikilisinin birbirine �ok yak��aca��n� falan anlatt�m.

Bu muhte�em ziyafetten sonra, G�k�rmak k�y�s�ndaki kahvede bir yandan haz�m �ay� i�iyor, bir yandan da kendimi teselli ediyordum: 'Bu lezzetlerin fark�na varmadan ya�aman�n ne anlam� var?..' Asl�nda kendimi kand�rd��m� biliyordum. Yeme-i�me i�ine son vermeden �nce bir de Kastamonu'nun �nl� '�ekme helvas�'ndan s�z etmek gerekiyordu. Bir zamanlar padi�ahlar i�in yap�ld�� i�in 'saray helvas�' da denen bu enfes tatl�n�n ana malzemelerini un, tereya�� ve �eker olu�turuyordu. Sak�z haline getirilen hamur, �eki�tire �eki�tire lif lif edilip helvaya d�n��t�r�l�yordu. Helvan�n ustalar�, lezzetin tam olmas� i�in yay�ktan yeni ��km�� taze tereya�� kullan�lmas� gerekti�ini belirtiyorlard�.

812 �E��T YEMEK

Kaynaklara bak�l�rsa Kastamonu ve �evresinde tam� tam�na 812 �e�it yemek tespit edilmi�ti. Mantar yemekleri bile ba�l� ba��na bir konuydu. Yeri gelmi�ken T�rkiye'de en zengin mantar �e�idinin Kastamonu'da bulundu�unu belirtmek isterim: Kuzu kula��, kanl�ca, ay� m�c��, tavuk aya��, sa�ak, i�i k�z�l, cincile, kavak, me�e, k�m�� memesi, s�belek, gelincik, teltelli, k�ra��, m�kc�k, kum mantar�... D�n�� yolunda arabam�n bagaj� t�ka basa dolmu�tu: Yar�m �uval Osmanc�k'�n pirinci, kutu kutu �ekme helva, k�z�lc�k tarhanas�, �emensiz past�rma, bol bol sarm�sak, tirit i�in ��plak simit, �e�it �e�it mantar, kilolarca �ryani eri�i, k�z�lc�k ek�isi, pestil, siyez bulguru... S�z�n �z�; Kastamonu tarihiyle, do�as�yla ve lezzetleriyle mutlaka gidilmesi ve g�r�lmesi gereken bir y�re.

TATLILAR

Avuz ...............: Baz�yerlerde a�uz veya a��z olarak da isimlendirilir. Yeni yavru layan inek veya koyun, manda s�t�nden yap�l�r.

Baklava..............: Baklaval�k hamur kulak memesi yumu�akl��nda haz�rlan�r. Al�nan p�z�ler (hamur par�as�) ni�asta serpilerek oklava ile ince olarak a��l�r �st �ste yakla��k 20 adet konur. Aralar�na ince ceviz ekilir. Kare kesilerek (yakla��k 5x5 cm) �kiye katlan�r. Tepsiye dizilir. K�zg�n ya�la ha�lan�p f�r�n da, ocakta k�zart�l�r. Il�kken haz�rlanan �urubu �lave edilir.

C�r�k..................:Di�er isimleri ile c�r�kta ya da lokmad�r. �enpazar ile Devrekani k�ylerinde yap�ld�� gibi pazarl� g�nlerde �ehirde de yap�lmaktad�r. Mayalan m�� hamur biraz c�v�lt�l�r. Ufak par�alar halinde k�zg�n ya�a at�l�r. Ya da avuca alman hamur s�k�larak ba�-i�aret parma�� aras�ndan ��kan hamur ya�a ba t�r�lm�� ka��kla al�narak ya�a b�rak�l�r. Pembele� inceye kadar k�zart�l�p ��kar�larak a�daya at�l�r. Haz�rlanan hamura yumurta da k�r�labilir.

�ekme Helva..........:Bunu say�n Nail Tan'm derlemesinden aynen ald�k. Kastamonu 'da "�ekme helva" ad�yla tan�nan helvan�n benzeri yak�n y�l larda Mudurnulular taraf�ndan "saray helvas�" ad�yla tan�t�lm��t�r. �zmitte de�i�ik bir �ekli de "pi�maniye"ad�yla pazar!anmaktad�r. �ekme helva, Kastamonu'nun hediyelik yiyeceklerinin ba��nda gel mekte ve di�er illerde �ok be�enilmektedir, hammaddesi kaday�fl�k, �z� ol mayan un, �eker, ya� ve sudur. �ekme helva yap�m� meyane elde edilmesiyle ba�lar. Yemeklik marga rin ya�, imal�thanede orta b�y�kl�kte bir kazanda eritilir. ��ine un konur. Bir saat kadar hafif ate�te unla ya� kar��t�r�larak pi�irilir. Meyane so�umaya ter kedilir. �eker oca�� haz�rlan�r. 20 kg. kadar toz �eker bir kazana konur, su ile kar��t�r�larak eritilir. ��ine limon tuzu kat�l�r. Yar�m saat daha kaynat�l�r. Eri mi� �eker akide �ekeri k�vam�na gelince ocaktan al�n�r. Mermer so�uma ta��na d�k�l�r. So�uyan �eker, so�uma ta��ndan toplan�r, �zel a�artma maki nas�na konur. Savrularak beyazla��ncaya kadar a�art�l�r. Makinadan al�nan a�art�lm�� eker, normal s�cakl�ktaki meyaneyle yan yana getirilir. S�ra 4-5 ki�ilik helvac� ekibinin �al��mas�na gelmi�tir. A�art�lm�� eker, b�y�k bir hal ka �ekline getirilir. Meyaneye bulanarak elden ele �ekilerek uzat�l�r. �ekme helva denmesinin sebebi budur. Meyaneye bulanarak �ekilen, uzat�lan �eker sonunda beyaz lifler haline gelir. Beyaz lifler haline gelmi� �eker, mermer �zerine konup k��k par�alara ayr�l�r. Tepsilere doldurulup preslenerek s�k��t�r�l�r. B�ylece tepsi kenarlar�na kadar dolu s�k��t�r�lm��, un gibi bir helva elde edilir. Tepside baklava dilimleri �eklinde veya kare dilimler elde edile rek sat�l�r. Son y�llarda �reticiler �ekme helvaya f�nd�k, hindistan cevizi, ka kao da katmakta, renkli t�rlerini pazarlamaktad�rlar. Asl�; beyaz, sade olan �eklidir. Mudurnu'da ayn� usulle helva yap�lmakta, sadece margarin yerine tereya�� kullan�lmaktad�r.

Delio�lan Sar�� ( Saro Burma)..:B�rek yap�l�r gibi haz�rlan�r. K�zart�l�r. Haz�rlanan a�da k�zart�lm�� tepsi �zerine ilave edilir.

G�l Baklava.........:Ceviz veya f�nd�k i�i konulmu� yufka oklavaya sar�l�r. Oklava ��kar� l�nca yufka helezon �eklinde sar�l�r. Bu �ekilde 15-20 yufka tepsiye dizilir. K�zart�larak a�dalan�r.

G�z G�z Baklava...:Oklavaya sar�lan i�li yufkadan oklava ��kar�larak 3-4 cm aral�klarla kesilir. Kesilen k�s�mlar �ste gelmek suretiyle yufka tepsiye dizilir. K�zart�ld�k tan sonra �ekerlenir.

Has�de.............:�eker ni�asta ile ezilir. Kaynar suya sal�n�r. Kar��t�r�larak pelte halinde pi�irilir. �zerine k�zarm�� tereya�� d�k�lerek haz�rlan�r.

Kabak Tatl�s�.......:De�i�ik �ekillerde pi�irilir. Kal�n kabuklular fasla olarak, medine kaba�� veya bal kaba�� denilen cinsi ise i�i temizlendikten sonra kabuklar� b��akla al�narak �nce dilimler halinde �ok az su ilavesi ile tencere veya tepside pi�iri lir. Pi�me esnas�nda �eker ilave edilir. Fasla kaba�� pi�tikten sonra toz �eker, s�cak kabak �zerine d�k�l�r. �zerine ceviz veya f�nd�k i�i d�k�lerek servise haz�rlanm�� olur.

Ka��k Tatl�s�........: Ana helvas� da denilen bu helvaya cevizde ilave edilebilir. Ya�da un pembele�inceye kadar kavrulur. A�da ka��n�n s�rt� �le.tav� bilinir. �eker so�uk suda bekletilir. Miyane ad� verilen un s�cakken �ekerli so�uk su ilave edilir. Az ate�te bu i�lem yap�l�r.'Ka��a sarmaz hale gelince k�vam� tamam d�r. Ka��k i�i ile yap�lan kal�p tepsiye dizilir.

Pekmez Helvas�.....:Ka��k helvas�nda oldu�u gibi yap�l�r. A�da yerine pekmez kullan�l�r.

Sini....................: Baklava art�� yufka ve par�alar� tepsiye dizilir. K�zart�l�p a�dalanmas� ile yap�lan tatl�d�r.

KAYNAK: Ta�k�pr� Belediyesi Web Sitesi-

http://www.taskoprubelediyesi.com

(S�recek)

Ta�k�pr�'den Bak��

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz! Arkada��na G�nder!

0 yorum yaz�lm��t�r

� �nceki :: Sonraki �

AlsahBlog / Ta�k�pr�'n�n Sesi

http://site.mynet.com/alisahin37/alsah/id2.htm K�lt�r, Sanat, Edebiyat, Bilim, E�itim "�ylesine ciddiye alacaks�n ki ya�amay�, yetmi�inde bile mesela zeytin dikeceksin." - N�z�m Hikmet

Son Yaz�lar�m

Kategorilerim

Arkada�lar�m

Ba�lant�lar�m

Kastamonu �l�eleri: Ta�k�pr� 5

28/12/2005 � Kategori: Inceleme